مرتبه دوم مرتبه دوم از اسلام دنباله و لازمه همان ايمان قلبى است كه ، در مقابل مرتبه اول اسلام قرار داشت ، يعنى تسليم و انقياد قلبى نسبت به نوع اعتقادات حقه تفصيلى و اعمال صالحه اى كه از توابع آن است ، هر چند كه در بعضى موارد تخطى شود ، و خلاصه كلام اين كه داشتن اين مرحله منافاتى با ارتكاب بعضى گناهان ندارد ، و خداى تعالى در باره اين مرحله از اسلام مىفرمايد : ( الَّذِينَ آمَنُوا بِآياتِنا ، وَكانُوا مُسْلِمِينَ ، آنان كه به آيات ما ايمان آوردند ، و مسلمان بودند ) . « 1 » و نيز مىفرمايد : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ، ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً ، اى كسانى كه ايمان آورديد ، همگى داخل در سلم شويد ) . « 2 » پس به حكم اين آيه يك مرتبه از اسلام هست كه بعد از ايمان پيدا مىشود ، چون مىفرمايد : اى كسانى كه ايمان آورديد ! داخل در سلم شويد ، پس معلوم مىشود اين اسلام غير اسلام مرتبه اول است ، كه قبل از ايمان بود ، و آن گاه در مقابل اين اسلام مرتبه دوم از ايمان قرار دارد ، و آن عبارتست از اعتقاد تفصيلى به حقايق دينى كه خداى تعالى در باره اش مىفرمايد : ( إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ ، الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَرَسُولِه ، ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا ، وَجاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّه ، أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ ، مؤمنان تنها آنهايند كه به خدا و رسولش ايمان آورده ، و سپس ترديد نكردند ، و با اموال و نفوس خود در راه خدا جهاد نمودند ، اينها همانها هستند كه در دعوى خود صادقند ) . « 3 » و نيز فرموده : ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ، هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ ؟ تُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَرَسُولِه ، وَتُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه بِأَمْوالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ، اى كسانى كه ايمان آورديد ، آيا مىخواهيد شما را به تجارتى راهنمايى كنم كه از عذاب دردناك نجاتتان دهد ؟ آن اينست كه به خدا و رسولش ايمان آوريد ، و در راه خدا با اموال و نفوس خود جهاد كنيد ) . « 4 » كه در اين دو آيه دارندگان ايمان را ، باز به داشتن ايمان ارشاد مىكند ، پس معلوم مىشود ايمان دومشان غير ايمان اول است . مرتبه سوم مرتبه سوم از اسلام دنباله و لازمه همان مرتبه دوم ايمان است ، چون نفس آدمى وقتى با ايمان نامبرده انس گرفت ، و متخلق باخلاق آن شد ، خود به خود ساير قواى منافى با آن ، از قبيل قواى بهيمى ، و سبعى ، براى نفس رام و منقاد مىشود و سخن كوتاه ، آن قوايى كه متمايل به

--> 1 - سوره زخرف آيه 69 2 - سوره بقره آيه 208 3 - سوره حجرات آيه 15 4 - سوره صف آيه 10 - 11